İznik’te inşa edilen ilk Osmanlı camisi: Hacı Özbek Cami

hacı ozbek camii (2)
Halk arasında Çarşı (Çukur) Cami diye adlandırılan Hacı Özbek Cami, İznik’te inşa edilen ilk Osmanlı camisidir. 1333-34 yıllarında Hacı Özbek tarafından inşa ettirilmiştir. Kare planlı olup, minaresizdir. 1959 yılında restore edilen cami ibadete açıktır. Osmanlı mimarisinde son cemaat yerini de örten tek kubbeli camilerin en eski örneklerinden olması bakımından da önemlidir. Zamanımıza kadar gelmiş kitabesinde bu caminin, H. 734 (1333) tarihinde inşa edilmiş olduğu anlaşılıyor. Orijinal bina, dörtköşe, kubbeli bir ibâdet mekânı ile binanın Batı duvarına yapışık üç bölmeli bir son cemaat yerinden müteşekkildir.

 

hacı ozbek camii (4)

 

İç hacim 7.92 m. ye 7.92 m. ölçüsünde kare bir plana sahiptir. Kubbe yarım küreden biraz fazla olup üçgen dilimli bir kuşak üzerine oturmaktadır. Kuşak, altında ve üstünde bulunan iki silme ile tebarüz ettirilmiştir. Böylece iç mekân Alâaddin Bey Camii ‘ndekinden daha belirli bir şekilde dikey planda üç bölüme ayrılmış bulunuyor. Kubbe, on iki köşeli kasnak, ve üst yapının oturduğu beden duvarları açıkça belirtilmiş, kirpi saçaklar ile birbirinden ayırd edilmiştir. Alt yapı ve kasnak tuğla hatıllı moloz taştır. Taşlar arasına bir dikey tuğla yerleştirilmiştir. Kubbe kürevî satıhları örtmek için düşünülmüş özel bir kiremitle kaplıdır.

 

hacı ozbek camii (5)

 

Son cemaat yeri ise orijinal yapı yanları kapalı, Bizans başlıklı iki mermer kolona oturan üç sivri kemerli, iki bölmesi beşik tonoz, kapı üzerine rastlayan üçüncü bölmesi manastır tonozuyla örtülü, XIV. yüzyıl Osmanlı mimari üslubuna uygun bir son cemaat yeridir. Son zamanlara kadar mevcut iken 1959 yılında yol genişletilmesi sebebiyle yıktırılmış ve yerine mihrabın karşısına düşen, fakat gayet çirkin ve herhangi bir hususiyeti bulunmayan kapalı bir son cemaat yeri inşa ettirilmiştir.

 

hacı ozbek camii (3)

 

Bu muhdes yapının sokağa bakan duvarına iki pencere açılmış, orijinal kapı, pencere haline sokulmuş ve yanındaki pencere de dahil olmak üzere dört eş pencereli bir cephe ortaya çıkmıştır. Ayrıca hareme bir ahşap balkon konulmuştur. Mihrab basit bir nişten ibarettir. Yanlarında iki niş daha vardır. Tabii ışıklandırma beşi göz seviyesinde üçü kasnakta olmak üzere sekiz pencere ile yapılmaktadır. Kasnak pencereleri biri mihrabın üstünde, biri onun karşısında biri de Doğu’dadır; orijinal son cemaat yerinin bulunduğu Batı yönünde kasnak sağırdır.

 

hacı ozbek camii (2)

 

İlk devir Osmanlı cami mimarisinin ilk eserleri olan Alâaddin Bey ve Hacı Özbek Camileri form ve iç mekân teşekkülü bakımından birbirine çok benzemektedir.Kubbe yapısı ve daireden dört köşe tabana geçiş bakımından da farklı değildirler. Alâaddin Bey Camii’nin üçgen şekilli köşe panolarıyla Hacı Özbek Camii’nin üçgen dilimli kasnağı göze değişik görünürlerse de yapı sistemi itibariyle eştir. Her ikisi de kubbenin yükünü duvar sathına yayar.

 

hacı ozbek camii (1)

 

Leave a Reply